Trong tiến trình phát triển đô thị của Đà Nẵng, hệ thống vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt trợ giá không chỉ là giải pháp đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân mà còn phản ánh sự chuyển biến trong tư duy quản lý giao thông đô thị. Nếu như trước đây hoạt động xe buýt chủ yếu mang tính tự phát và phụ thuộc vào hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp vận tải thì việc hình thành mô hình xe buýt trợ giá đã mở ra một giai đoạn phát triển mới – nơi giao thông công cộng được xem là dịch vụ công phục vụ phát triển bền vững.
Trong giai đoạn đầu phát triển của thành phố sau khi Đà Nẵng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương năm 1997, nhu cầu đi lại tăng nhanh cùng quá trình mở rộng không gian đô thị. Tuy nhiên, hệ thống xe buýt thời điểm đó còn manh mún, số lượng tuyến ít, chất lượng phương tiện chưa đồng đều và chưa tạo được sức hút đối với người dân. Xe máy tiếp tục là phương tiện chủ đạo trong cơ cấu đi lại của đô thị.
Nhận thấy áp lực ngày càng gia tăng về ùn tắc giao thông, tai nạn và ô nhiễm môi trường, thành phố bắt đầu định hướng phát triển vận tải hành khách công cộng theo hướng có sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước. Đây được xem là tiền đề cho sự hình thành mô hình xe buýt trợ giá – một phương thức vận tải trong đó chính quyền địa phương hỗ trợ một phần kinh phí vận hành nhằm duy trì mức giá phù hợp cho người dân và bảo đảm tính ổn định của mạng lưới tuyến.
Bước ngoặt quan trọng xuất hiện khi thành phố triển khai mô hình quản lý tập trung đối với hệ thống vận tải công cộng thông qua việc thành lập đơn vị điều phối và quản lý hoạt động xe buýt, cụ thể là Trung tâm Điều hành giao thông thông minh (tiền thân là Trung tâm Điều hành đèn tín hiệu giao thông và Vận tải công cộng). Cơ chế này giúp chuyển đổi từ phương thức quản lý phân tán sang mô hình điều hành thống nhất, cho phép thực hiện các nhiệm vụ như xây dựng mạng lưới tuyến, quản lý biểu đồ chạy xe, giám sát chất lượng dịch vụ, tổ chức đấu thầu khai thác và quản lý trợ giá.
Việc hình thành Trung tâm Điều hành giao thông thông minh quản lý chuyên trách không chỉ tạo nền tảng về mặt tổ chức mà còn giúp hoạt động xe buýt trợ giá vận hành bài bản hơn. Từ đây, mạng lưới xe buýt của Đà Nẵng bắt đầu được quy hoạch theo hướng khoa học hơn, mở rộng phạm vi phục vụ đến các khu dân cư, trường học, khu công nghiệp, bệnh viện và các đầu mối giao thông quan trọng.
Các tuyến xe buýt trợ giá được xây dựng với mục tiêu phục vụ nhu cầu đi lại của nhiều nhóm đối tượng khác nhau như học sinh, sinh viên, công nhân và người dân tại khu vực xa trung tâm. Việc áp dụng chính sách trợ giá giúp giảm chi phí đi lại, đồng thời khuyến khích người dân chuyển dần từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng.
Cùng với quá trình hiện đại hóa hệ thống giao thông đô thị, mô hình xe buýt trợ giá tại Đà Nẵng tiếp tục được nâng cấp thông qua việc đổi mới phương tiện, cải thiện cơ sở hạ tầng điểm dừng, ứng dụng công nghệ trong quản lý vận hành và cung cấp thông tin cho hành khách.
Nhìn lại chặng đường phát triển, có thể thấy lịch sử hình thành xe buýt trợ giá không đơn thuần là câu chuyện mở thêm tuyến hay đưa thêm phương tiện vào khai thác. Đó là quá trình chuyển đổi tư duy từ “vận tải kinh doanh” sang “dịch vụ công đô thị”, trong đó sự ra đời của cơ chế quản lý tập trung và trung tâm điều hành đóng vai trò nền tảng. Chính mô hình này đã tạo điều kiện để xe buýt trợ giá từng bước trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển giao thông xanh và bền vững của thành phố Đà Nẵng.
Thanh Hải