Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế – xã hội, hệ thống vận tải hành khách công cộng tại Đà Nẵng đã trải qua nhiều giai đoạn hình thành và thay đổi. Từ những tuyến xe phục vụ nhu cầu đi lại cơ bản của người dân đến mạng lưới xe buýt được tổ chức theo hướng hiện đại hơn hiện nay, lịch sử phát triển xe buýt Đà Nẵng phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy quy hoạch giao thông đô thị của thành phố.
Giai đoạn hình thành: Phục vụ nhu cầu đi lại cơ bản
Trong những năm đầu sau khi Đà Nẵng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương năm 1997, tốc độ phát triển đô thị tăng nhanh kéo theo nhu cầu đi lại ngày càng lớn. Tuy nhiên, hệ thống vận tải hành khách công cộng thời kỳ này còn khá hạn chế. Các tuyến xe buýt chủ yếu hoạt động với quy mô nhỏ, số lượng tuyến ít và tập trung vào chức năng kết nối giữa trung tâm thành phố với các khu vực lân cận hoặc các địa phương trong vùng.
Trong giai đoạn này, xe máy trở thành phương tiện đi lại phổ biến nhất của người dân do tính linh hoạt và chi phí phù hợp. Điều này khiến tỷ lệ sử dụng xe buýt chưa cao và hệ thống vận tải công cộng chưa thực sự đóng vai trò chủ đạo trong mạng lưới giao thông đô thị.
Giai đoạn mở rộng mạng lưới và phát triển tuyến trợ giá
Khi quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh hơn, áp lực về ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và nhu cầu giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân bắt đầu đặt ra yêu cầu phải phát triển vận tải hành khách công cộng. Thành phố Đà Nẵng từng bước triển khai các chính sách hỗ trợ và đầu tư mở rộng hệ thống xe buýt.
Nhiều tuyến xe buýt trợ giá được đưa vào hoạt động nhằm phục vụ nhu cầu đi lại của học sinh, sinh viên, người lao động và người dân tại các khu vực xa trung tâm. Các tuyến bắt đầu được mở rộng theo hướng kết nối liên quận, kết nối đô thị với khu công nghiệp, trường học và khu dân cư.
Việc hình thành các tuyến xe buýt trợ giá không chỉ giúp người dân tiếp cận phương tiện công cộng dễ dàng hơn mà còn thể hiện bước chuyển từ mô hình vận tải đơn thuần sang mô hình phục vụ an sinh xã hội và phát triển đô thị.
Giai đoạn tái cấu trúc và hiện đại hóa hệ thống
Khoảng từ năm 2017 trở đi, Đà Nẵng bắt đầu triển khai chương trình đổi mới và tái cấu trúc mạng lưới xe buýt. Thành phố xây dựng hệ thống nhận diện tuyến thống nhất, điều chỉnh lộ trình, nâng cấp phương tiện và tổ chức lại các điểm đầu cuối nhằm nâng cao hiệu quả vận hành.
Nhiều tuyến nội thành và liên tỉnh được đưa vào khai thác, tạo ra mạng lưới kết nối rộng hơn giữa trung tâm thành phố với các khu vực như Hòa Vang, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn và các địa phương lân cận. Bên cạnh đó, các ứng dụng công nghệ trong quản lý vận hành, theo dõi hành trình và cung cấp thông tin cho hành khách cũng từng bước được triển khai.
Đây được xem là giai đoạn đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng của hệ thống xe buýt Đà Nẵng, từ mô hình vận tải mang tính hỗ trợ sang mô hình hướng đến chất lượng dịch vụ và hiệu quả khai thác.
Hướng đến giao thông xanh và đô thị thông minh
Trong những năm gần đây, Đà Nẵng định hướng phát triển giao thông bền vững theo xu hướng giảm phát thải và tăng tỷ lệ sử dụng phương tiện công cộng. Hệ thống xe buýt không còn được nhìn nhận đơn thuần là phương tiện vận chuyển hành khách mà trở thành một thành phần quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị thông minh.
Nhiều tuyến mới được nghiên cứu mở rộng đến các khu vực phát triển như sân bay, khu công nghệ cao, khu đô thị phía Nam và các trung tâm giáo dục. Đồng thời, thành phố cũng nghiên cứu khả năng phát triển xe buýt sử dụng năng lượng sạch, tăng cường ứng dụng công nghệ số và tích hợp đa phương thức vận tải.
Từ quá khứ đến tương lai
Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, hệ thống xe buýt Đà Nẵng đã chuyển mình từ một phương tiện hỗ trợ nhu cầu đi lại đơn thuần thành một cấu phần quan trọng của hệ thống giao thông đô thị hiện đại. Dù vẫn còn những thách thức về hạ tầng, thói quen sử dụng phương tiện cá nhân và hiệu quả khai thác, xe buýt đang từng bước khẳng định vai trò trong chiến lược phát triển giao thông xanh và bền vững của thành phố.
Trong tương lai, cùng với quá trình mở rộng đô thị và sự phát triển của công nghệ giao thông thông minh, hệ thống xe buýt Đà Nẵng được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường và đáp ứng tốt hơn nhu cầu đi lại của người dân.
Thanh Hải