Sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính, không gian đô thị của Đà Nẵng được mở rộng cả về quy mô dân số lẫn phạm vi quản lý. Bối cảnh mới không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội mà còn đặt ra yêu cầu tái cấu trúc hệ thống giao thông công cộng, trong đó xe buýt giữ vai trò nòng cốt. Trước bước ngoặt này, hệ thống xe buýt thành phố đang đứng trước nhiều cơ hội lớn, song cũng đối mặt với không ít thách thức.
Không gian mới – động lực mới
Việc mở rộng địa giới hành chính giúp thành phố có điều kiện tổ chức lại mạng lưới tuyến xe buýt theo hướng liên kết vùng hiệu quả hơn. Thay vì tập trung chủ yếu vào khu vực nội đô, các tuyến có thể được thiết kế kết nối trung tâm với khu dân cư mới, khu công nghiệp, trường đại học và các điểm du lịch.
Sự gia tăng dân số cơ học và nhu cầu đi lại giữa các khu vực sau sáp nhập cũng mở ra tiềm năng tăng sản lượng hành khách. Nếu được quy hoạch bài bản, xe buýt hoàn toàn có thể trở thành phương thức di chuyển chủ đạo, góp phần giảm áp lực phương tiện cá nhân và ùn tắc giao thông.
Đáng chú ý, đây cũng là thời điểm thuận lợi để thành phố thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số trong lĩnh vực vận tải công cộng. Việc mở rộng đội xe buýt điện, ứng dụng công nghệ điều hành thông minh, vé điện tử và phân tích dữ liệu hành khách sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ, tối ưu chi phí vận hành và tăng tính cạnh tranh so với phương tiện cá nhân.
Áp lực từ địa bàn rộng và chi phí tăng cao
Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Khi phạm vi phục vụ mở rộng, cự ly tuyến kéo dài, chi phí nhiên liệu, nhân công và bảo dưỡng phương tiện tăng theo. Trong giai đoạn đầu, mật độ dân cư ở một số khu vực mới có thể chưa đủ lớn để bảo đảm hiệu quả khai thác, khiến tỷ lệ trợ giá từ ngân sách có nguy cơ gia tăng.
Bên cạnh đó, thói quen sử dụng xe máy cá nhân tại các khu vực ven đô vẫn là rào cản lớn. Nếu tần suất xe buýt chưa đủ dày, thời gian di chuyển chưa thực sự thuận tiện, người dân khó thay đổi hành vi đi lại. Đây là bài toán không chỉ về hạ tầng mà còn về truyền thông và chính sách khuyến khích sử dụng giao thông công cộng.
Một vấn đề khác là sự chưa đồng bộ về hạ tầng. Một số tuyến đường tại khu vực mới sáp nhập còn hẹp, thiếu điểm dừng đạt chuẩn hoặc chưa có làn ưu tiên cho xe buýt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ khai thác, tính đúng giờ và hình ảnh của hệ thống vận tải công cộng.
Cần chiến lược dài hạn và linh hoạt
Trong bối cảnh đó, giới chuyên môn cho rằng thành phố cần tái cấu trúc mạng lưới theo hướng linh hoạt, phân kỳ đầu tư phù hợp với nhu cầu thực tế thay vì mở tuyến dàn trải. Các tuyến trục chính có thể được ưu tiên đầu tư trước, kết hợp với các tuyến gom dân cư để tạo mạng lưới kết nối hợp lý.
Đồng thời, việc gắn phát triển giao thông công cộng với quy hoạch đô thị theo mô hình định hướng giao thông (TOD) sẽ giúp tăng hiệu quả khai thác lâu dài, giảm phụ thuộc vào trợ giá ngân sách.
Sáp nhập không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn là phép thử đối với năng lực quản lý và tầm nhìn phát triển đô thị của Đà Nẵng. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, hệ thống xe buýt thành phố có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới – hiện đại hơn, xanh hơn và bền vững hơn, đáp ứng yêu cầu của một đô thị trung tâm khu vực miền Trung trong tương lai.
Thanh Hải