Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, yêu cầu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống đô thị đã trở thành mục tiêu xuyên suốt trong chiến lược phát triển quốc gia. Đối với lĩnh vực giao thông vận tải, quá trình chuyển đổi xanh không thể tách rời chuyển đổi số, trong đó vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt điện đóng vai trò hạt nhân.
Thành phố Đà Nẵng, với định hướng phát triển đô thị thông minh, sinh thái và đáng sống, đã và đang tiếp cận quá trình chuyển đổi này theo hướng tổng thể, đồng bộ và dựa trên nền tảng công nghệ số. Trên tinh thần đó, tôi xin trình bày tham luận với chủ đề:
“Chuyển đổi xe buýt điện gắn với chuyển đổi số – hướng tiếp cận tổng thể trong phát triển giao thông xanh tại thành phố Đà Nẵng”.
I. CHUYỂN ĐỔI GIAO THÔNG XANH – YÊU CẦU TẤT YẾU TỪ CHÍNH SÁCH QUỐC GIA
Trong những năm qua, Chính phủ đã ban hành nhiều chiến lược và chương trình hành động quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, trong đó giao thông vận tải được xác định là một trong những lĩnh vực phát thải lớn cần ưu tiên chuyển đổi.
Chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia (Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021) đã đặt ra các mục tiêu cụ thể đối với vận tải hành khách công cộng, yêu cầu từng bước nâng cao tỷ lệ đảm nhận của giao thông công cộng và tăng nhanh tỷ lệ phương tiện sử dụng năng lượng sạch, tiến tới 100% xe buýt sử dụng năng lượng xanh vào năm 2050.
Tiếp đó, Chương trình chuyển đổi năng lượng xanh ngành giao thông vận tải (Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022) xác lập lộ trình mang tính bắt buộc: từ năm 2025, toàn bộ xe buýt đầu tư mới và thay thế phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đối với các đô thị lớn, trong đó có Đà Nẵng, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc thay đổi phương tiện, mà còn là nâng cao vai trò của vận tải công cộng trong cấu trúc giao thông đô thị.
Các quyết định tiếp theo của Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh quan điểm: xe buýt điện không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là một cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái giao thông xanh, gắn với phát triển hạ tầng, quản lý thông minh và cải thiện chất lượng không khí đô thị.
II. XE BUÝT ĐIỆN TRONG TỔNG THỂ CHUYỂN ĐỔI SỐ GIAO THÔNG ĐÔ THỊ
Một đặc điểm quan trọng trong cách tiếp cận của thành phố Đà Nẵng là không xem chuyển đổi xe buýt điện là sự thay thế đơn thuần về phương tiện, mà là một quá trình tái cấu trúc toàn diện hoạt động vận tải hành khách công cộng trên nền tảng số.
Thông qua Đề án 1549, thành phố đã định hướng ưu tiên phát triển các tuyến xe buýt sử dụng phương tiện thân thiện môi trường, đồng thời tích hợp ngay từ đầu các yêu cầu về giám sát, điều hành và quản lý dữ liệu.
Trong năm 2025, UBND thành phố đã ban hành nhiều văn bản quan trọng, thống nhất chủ trương chuyển đổi 55 xe buýt trợ giá từ diesel sang xe buýt điện. Trên cơ sở đó, dự án do Công ty Cổ phần Xe khách Phương Trang – FUTA Bus Lines triển khai, dưới sự điều hành của Trung tâm Điều hành Giao thông Thông minh (DITC). Trên cơ sở rà soát hiện trạng mạng lưới, năng lực hạ tầng và điều kiện vận hành thực tế, Trung tâm DITC đã triển khai thí điểm chuyển đổi xe buýt điện đầu tiên trên tuyến xe buýt trợ giá số 12 trong giai đoạn đầu. Theo đó, 05 xe buýt điện hiệu Kim Long, sức chứa 40 chỗ sẽ được đưa vào hoạt động trong năm 2025.
Các phương tiện được định hướng thiết kế với màu sơn xanh đặc trưng, thể hiện rõ thông điệp giao thông xanh – phát triển bền vững. Ngay từ khi đưa vào khai thác, toàn bộ xe buýt điện trên tuyến số 12 sẽ được kết nối, giám sát và điều hành trực tiếp thông qua hệ thống của Trung tâm Điều hành Giao thông Thông minh, bảo đảm theo dõi chặt chẽ tình trạng kỹ thuật, lịch trình vận hành và chất lượng phục vụ hành khách.
Việc đưa 05 xe buýt điện Kim Long (40 chỗ) vào vận hành không chỉ phù hợp với Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông vận tải, mà còn thể hiện rõ vai trò chủ động của cơ quan quản lý nhà nước trong việc cụ thể hóa các mục tiêu quốc gia vào điều kiện thực tiễn của thành phố Đà Nẵng.
Toàn bộ xe buýt điện được kết nối trực tiếp với hệ thống điều hành giao thông thông minh, cho phép theo dõi thời gian thực về hành trình, mức tiêu thụ năng lượng, tần suất hoạt động và chất lượng dịch vụ. Đây chính là điểm khác biệt căn bản giữa xe buýt điện đơn thuần và xe buýt điện trong hệ sinh thái giao thông số – giao thông xanh.
III. VAI TRÒ CỦA CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG QUẢN LÝ VÀ VẬN HÀNH XE BUÝT ĐIỆN
Trong mô hình giao thông xanh, chuyển đổi số đóng vai trò là “chất keo kết nối” giữa phương tiện sạch, hạ tầng và công tác quản lý nhà nước.
Tại thành phố Đà Nẵng, Sở Xây dựng giữ vai trò định hướng quy hoạch, đầu tư và phát triển hạ tầng bến bãi, trạm sạc và công trình phụ trợ cho xe buýt điện. Trong khi đó, Trung tâm Điều hành Giao thông Thông minh (DITC) đóng vai trò trung tâm trong tổ chức điều hành và quản lý hệ thống.
DITC không chỉ thực hiện giám sát hoạt động phương tiện, mà còn chủ trì xây dựng Định mức kinh tế – kỹ thuật dịch vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt điện. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để:
- Quản lý chi phí vận hành trên cơ sở dữ liệu thực tế;
- Lập dự toán trợ giá minh bạch, chính xác;
- Đánh giá hiệu quả kinh tế – môi trường của mô hình xe buýt điện so với phương tiện truyền thống.
Thông qua nền tảng số, việc chuyển đổi sang xe buýt điện tại Đà Nẵng được kiểm soát, đánh giá và điều chỉnh liên tục, bảo đảm tính hiệu quả, bền vững và khả năng nhân rộng.
Thực tiễn triển khai tại thành phố Đà Nẵng cho thấy, chuyển đổi xe buýt điện chỉ thực sự thành công khi được đặt trong tổng thể chuyển đổi số và phát triển giao thông xanh. Đây không chỉ là sự thay đổi về công nghệ phương tiện, mà là sự đổi mới trong tư duy quản lý, tổ chức vận hành và cung cấp dịch vụ công.
Những kết quả bước đầu trong năm 2025 là nền tảng quan trọng để thành phố tiếp tục mở rộng quy mô, hoàn thiện mô hình và tiến tới xây dựng hệ thống vận tải hành khách công cộng hiện đại, thân thiện môi trường và lấy người dân làm trung tâm.
Với sự chỉ đạo quyết liệt của chính quyền thành phố, sự phối hợp đồng bộ giữa các sở, ngành, đặc biệt là sự chỉ đạo sát sao của Sở Xây dựng, sự giám sát chặt chẽ của Trung tâm DITC và sự đồng hành của doanh nghiệp vận tải, Đà Nẵng hoàn toàn có cơ sở để trở thành địa phương đi đầu cả nước trong mô hình giao thông xanh gắn với chuyển đổi số.
Thanh Hải