Trong xu thế phát triển đô thị hiện đại, giao thông công cộng không còn được tổ chức theo từng loại hình riêng lẻ mà hướng đến mô hình giao thông tích hợp đa phương thức. Đối với thành phố Đà Nẵng, việc định hướng phát triển hệ thống đường sắt đô thị trong tương lai đang mở ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng mạng lưới xe buýt đóng vai trò trung chuyển và kết nối hiệu quả. Xe buýt không chỉ là phương tiện vận tải công cộng phổ biến mà còn là “cánh tay nối dài” của hệ thống metro, góp phần hình thành mạng lưới giao thông đô thị đồng bộ, hiện đại và bền vững.
Theo định hướng quy hoạch giao thông đô thị, Đà Nẵng dự kiến phát triển hệ thống đường sắt đô thị gồm 16 tuyến với tổng chiều dài khoảng 294 km, kết nối các khu vực trung tâm, sân bay, cảng biển, khu công nghệ cao, khu du lịch và các đô thị vệ tinh. Thành phố xác định đường sắt đô thị sẽ là trục xương sống của mạng lưới giao thông thông minh trong tương lai.
Tuy nhiên, để hệ thống đường sắt đô thị hoạt động hiệu quả, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở hạ tầng đường sắt mà còn ở khả năng tiếp cận của người dân đến các nhà ga. Đây chính là vai trò đặc biệt quan trọng của xe buýt. Trong mô hình giao thông hiện đại, xe buýt đảm nhiệm chức năng trung chuyển hành khách từ khu dân cư, trường học, khu công nghiệp, trung tâm thương mại đến các ga metro hoặc ga đường sắt đô thị. Nhờ đó, người dân có thể di chuyển liên tục bằng phương tiện công cộng mà không cần sử dụng xe cá nhân.
Kinh nghiệm tại nhiều thành phố lớn trên thế giới cho thấy, nếu thiếu mạng lưới xe buýt kết nối hiệu quả thì hệ thống metro rất khó phát huy tối đa công suất khai thác. Người dân sẽ ngại sử dụng đường sắt đô thị nếu phải đi bộ quá xa hoặc thiếu phương tiện trung chuyển thuận tiện đến nhà ga. Vì vậy, việc phát triển xe buýt đồng bộ với đường sắt đô thị cần được xem là chiến lược ưu tiên ngay từ giai đoạn quy hoạch ban đầu.
Đối với Đà Nẵng, xe buýt cần được tổ chức theo mô hình “feeder bus” – tức xe buýt gom khách và trung chuyển đến các ga đường sắt đô thị. Các tuyến buýt này phải có cự ly ngắn, tần suất cao, thời gian chờ ít và kết nối trực tiếp với khu dân cư đông đúc. Thành phố cũng cần ưu tiên các tuyến buýt điện hoặc buýt cỡ nhỏ nhằm phù hợp với hệ thống giao thông nội đô và định hướng phát triển giao thông xanh.
Theo quy hoạch hiện nay, Đà Nẵng đang mở rộng mạng lưới xe buýt với 35 tuyến nội tỉnh cùng nhiều tuyến liên vùng, tuyến trung chuyển và tuyến chuyên biệt phục vụ du lịch. Đây được xem là nền tảng quan trọng để từng bước tích hợp với hệ thống đường sắt đô thị trong tương lai.
Một trong những định hướng quan trọng là xây dựng các trung tâm trung chuyển đa phương thức tại khu vực nhà ga. Tại đây, hành khách có thể chuyển đổi nhanh chóng giữa metro, xe buýt, taxi, xe đạp công cộng và phương tiện cá nhân. Thành phố Đà Nẵng cũng định hướng thời gian chuyển đổi giữa các loại hình giao thông không quá 5 phút nhằm nâng cao tính thuận tiện cho người sử dụng.
Ngoài yếu tố hạ tầng, công nghệ và chuyển đổi số cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa xe buýt và đường sắt đô thị. Các ứng dụng thông minh như vé điện tử liên thông, tra cứu hành trình thời gian thực, bản đồ giao thông số và thanh toán không dùng tiền mặt sẽ giúp hành khách dễ dàng sử dụng nhiều loại hình giao thông trên cùng một hệ thống. Điều này không chỉ nâng cao trải nghiệm người dùng mà còn giúp quản lý giao thông hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, việc quy hoạch không gian đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng (TOD – Transit Oriented Development) cũng cần được chú trọng. Các khu đô thị, trung tâm thương mại, trường học và khu dân cư mới nên được bố trí xung quanh các ga metro và trục xe buýt chính nhằm tăng khả năng tiếp cận giao thông công cộng, giảm phụ thuộc vào xe cá nhân và hạn chế ùn tắc giao thông trong tương lai.
Tuy nhiên, quá trình kết nối xe buýt với hệ thống đường sắt đô thị tại Đà Nẵng cũng đối mặt với nhiều thách thức như nguồn vốn đầu tư lớn, yêu cầu quy hoạch đồng bộ, áp lực quỹ đất dành cho bến bãi và trung tâm trung chuyển, cũng như thói quen sử dụng phương tiện cá nhân của người dân. Nếu không có chiến lược triển khai phù hợp, nguy cơ đầu tư dàn trải hoặc hiệu quả khai thác thấp hoàn toàn có thể xảy ra.
Có thể thấy, trong chiến lược phát triển giao thông công cộng hiện đại tại Đà Nẵng, xe buýt không chỉ là phương tiện vận tải độc lập mà còn là mắt xích quan trọng kết nối với hệ thống đường sắt đô thị tương lai. Việc xây dựng mạng lưới xe buýt trung chuyển đồng bộ, thông minh và thân thiện môi trường sẽ góp phần quyết định thành công của hệ thống metro, đồng thời tạo nền tảng để Đà Nẵng trở thành đô thị giao thông xanh, thông minh và bền vững trong những năm tới.
Thanh Hải