Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh, dữ liệu lớn (Big Data) đang trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và giám sát hoạt động vận tải hành khách công cộng (VTHKCC). Với khả năng thu thập, lưu trữ và phân tích khối lượng lớn dữ liệu theo thời gian thực, Big Data mở ra nhiều cơ hội đổi mới trong quản trị hệ thống xe buýt theo hướng hiện đại, khoa học và tối ưu hơn.
Hoạt động VTHKCC tạo ra lượng dữ liệu rất lớn mỗi ngày từ nhiều nguồn khác nhau như hệ thống giám sát hành trình GPS, camera trên phương tiện, vé điện tử, thiết bị đếm khách, ứng dụng tra cứu xe buýt, phản ánh của hành khách và dữ liệu giao thông đô thị. Nếu trước đây các dữ liệu này chủ yếu phục vụ lưu trữ hoặc giám sát đơn lẻ thì hiện nay, với công nghệ Big Data, các nguồn dữ liệu có thể được tích hợp và phân tích tổng thể nhằm hỗ trợ ra quyết định chính xác hơn.
Một trong những ứng dụng quan trọng của Big Data là phân tích nhu cầu đi lại của người dân. Thông qua dữ liệu vé điện tử và lượng hành khách theo khung giờ, cơ quan quản lý có thể xác định tuyến xe đông khách, thời gian cao điểm, khu vực phát sinh nhu cầu lớn hoặc xu hướng thay đổi hành vi đi lại. Đây là cơ sở quan trọng để điều chỉnh lộ trình, tần suất khai thác và bố trí phương tiện phù hợp.
Bên cạnh đó, Big Data còn giúp nâng cao hiệu quả điều hành và giám sát hoạt động xe buýt. Hệ thống có thể phân tích thời gian hành trình, tốc độ khai thác, tỷ lệ đúng giờ, tình trạng ùn tắc hoặc các điểm thường xuyên xảy ra chậm chuyến để đưa ra cảnh báo và phương án điều hành linh hoạt hơn. Điều này giúp giảm thời gian chờ, nâng cao chất lượng dịch vụ và tối ưu hóa chi phí vận hành.
Không chỉ phục vụ công tác quản lý, dữ liệu lớn còn hỗ trợ nâng cao trải nghiệm hành khách thông qua dự báo thời gian xe đến trạm, gợi ý hành trình tối ưu, cung cấp thông tin theo thời gian thực và cá nhân hóa dịch vụ theo nhu cầu sử dụng.
Tuy nhiên, việc ứng dụng Big Data trong VTHKCC vẫn còn một số thách thức như dữ liệu chưa đồng bộ giữa các hệ thống, hạ tầng công nghệ còn hạn chế, chi phí đầu tư lớn và yêu cầu cao về nhân lực phân tích dữ liệu.
Trong thời gian tới, việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, kết nối đồng bộ các hệ thống quản lý và đẩy mạnh ứng dụng phân tích dữ liệu thông minh sẽ là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý VTHKCC, hướng tới hệ thống giao thông công cộng hiện đại, thông minh và đáp ứng tốt hơn nhu cầu đi lại của người dân.
Nguyễn Thị Thơm