Trong chiến lược phát triển đô thị thông minh và bền vững, giao thông công cộng không chỉ là giải pháp giảm ùn tắc mà còn là thước đo năng lực quản trị của một thành phố hiện đại. Với Đà Nẵng - đô thị trung tâm của khu vực miền Trung, việc nâng cao chất lượng hệ thống vận tải hành khách công cộng đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, để xe buýt thực sự trở thành lựa chọn ưu tiên của người dân, thành phố cần nhiều hơn những tuyến xe mới hay phương tiện hiện đại. Điều quan trọng là xây dựng một hệ sinh thái giao thông công cộng được số hóa, kết nối và vận hành đồng bộ.
Giao thông công cộng cần bước chuyển mới
Những năm qua, Đà Nẵng đã từng bước đầu tư phát triển mạng lưới xe buýt nội thành và liên tỉnh, đồng thời triển khai các chính sách trợ giá nhằm khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân lựa chọn xe buýt vẫn còn thấp so với tiềm năng.
Thực tế cho thấy, phần lớn người dân vẫn ưu tiên sử dụng xe máy bởi tính linh hoạt, thuận tiện và chủ động về thời gian. Trong khi đó, xe buýt vẫn tồn tại không ít hạn chế như thời gian chờ còn dài, thông tin tuyến chưa trực quan, khả năng kết nối giữa các tuyến chưa đồng bộ và chưa đáp ứng tốt nhu cầu di chuyển “chặng đầu - chặng cuối”.
Điều này đặt ra yêu cầu phải chuyển đổi tư duy phát triển giao thông công cộng: từ việc chỉ tập trung đầu tư phương tiện sang xây dựng một hệ thống dịch vụ lấy người dân làm trung tâm, trong đó chuyển đổi số đóng vai trò then chốt.
Số hóa để nâng cao trải nghiệm người dân
Tại nhiều thành phố trên thế giới, công nghệ số đang làm thay đổi cách người dân tiếp cận giao thông công cộng. Chỉ với một ứng dụng trên điện thoại, hành khách có thể tra cứu lộ trình, theo dõi thời gian xe đến theo thời gian thực, lựa chọn tuyến phù hợp, thanh toán vé điện tử và phản ánh chất lượng dịch vụ.
Đối với Đà Nẵng, việc xây dựng một nền tảng giao thông thông minh sẽ giúp người dân tiếp cận xe buýt dễ dàng hơn, giảm đáng kể thời gian chờ đợi và nâng cao trải nghiệm sử dụng dịch vụ.
Dữ liệu vận hành được cập nhật theo thời gian thực cũng giúp cơ quan quản lý theo dõi lưu lượng hành khách, đánh giá hiệu quả từng tuyến, từ đó điều chỉnh tần suất, lộ trình hoặc phương tiện phù hợp với nhu cầu thực tế. Đây chính là nền tảng quan trọng để chuyển từ mô hình quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu.
Song song với đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống giao thông thông minh (ITS) sẽ góp phần tối ưu hóa toàn bộ mạng lưới, nâng cao hiệu quả khai thác, giảm chi phí vận hành và tăng tính chính xác trong điều hành.
Đồng bộ hạ tầng để tạo mạng lưới liền mạch
Chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với sự đồng bộ về hạ tầng.
Một hệ thống giao thông công cộng hiện đại không chỉ bao gồm xe buýt mà còn cần sự kết nối chặt chẽ giữa các điểm trung chuyển, bãi đỗ xe, vỉa hè, đường dành cho người đi bộ, xe đạp công cộng và các phương tiện trung chuyển khác.
Người dân sẽ sẵn sàng từ bỏ phương tiện cá nhân khi hành trình bằng giao thông công cộng đủ thuận tiện từ điểm xuất phát đến điểm cuối. Điều đó đòi hỏi việc quy hoạch hợp lý các điểm trung chuyển, phát triển mô hình “Park and Ride” (gửi xe – chuyển tuyến), tạo điều kiện để người dân gửi xe máy tại các đầu mối giao thông và tiếp tục di chuyển bằng xe buýt.
Bên cạnh đó, việc kết nối đồng bộ giữa các tuyến xe buýt với sân bay, ga đường sắt, cảng biển, khu công nghiệp, trường đại học, bệnh viện và các khu du lịch sẽ góp phần hình thành mạng lưới giao thông liên thông, phục vụ đa dạng nhu cầu đi lại của người dân và du khách.
Hướng đến mô hình giao thông thông minh
Đà Nẵng là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh. Đây là lợi thế quan trọng để thành phố tiếp tục tích hợp dữ liệu giao thông vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC), kết nối với các lĩnh vực khác như du lịch, quy hoạch, môi trường và an ninh đô thị.
Trong tương lai, hệ thống giao thông công cộng có thể được quản lý trên một nền tảng số thống nhất, nơi dữ liệu từ xe buýt, tín hiệu giao thông, camera giám sát và các thiết bị cảm biến được kết nối đồng bộ. Người dân chỉ cần một ứng dụng duy nhất để lập kế hoạch hành trình, thanh toán dịch vụ và theo dõi thông tin di chuyển theo thời gian thực.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để Đà Nẵng từng bước nghiên cứu và phát triển các loại hình vận tải khối lượng lớn như xe buýt nhanh (BRT) hoặc đường sắt đô thị khi nhu cầu đi lại gia tăng trong tương lai.
Lấy người dân làm trung tâm của quá trình chuyển đổi
Dù công nghệ có hiện đại đến đâu, thành công của giao thông công cộng vẫn phụ thuộc vào việc người dân có sẵn sàng sử dụng hay không. Vì vậy, mọi giải pháp cần hướng đến việc nâng cao trải nghiệm hành khách: xe chạy đúng giờ, thông tin minh bạch, phương tiện sạch sẽ, an toàn, dễ tiếp cận và chi phí hợp lý.
Cùng với đầu tư hạ tầng và chuyển đổi số, thành phố cần triển khai các chính sách khuyến khích như ưu đãi giá vé cho học sinh, sinh viên, người lao động; phát triển vé điện tử liên thông; mở rộng dịch vụ trung chuyển; đồng thời đẩy mạnh truyền thông để từng bước thay đổi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân.
Số hóa không chỉ là ứng dụng công nghệ vào quản lý giao thông, mà là quá trình hình thành một hệ sinh thái di chuyển thông minh, thuận tiện và kết nối. Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, dữ liệu được khai thác hiệu quả và dịch vụ lấy người dân làm trung tâm, giao thông công cộng sẽ không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà trở thành phương thức di chuyển tự nhiên của một đô thị hiện đại.
Đó cũng là lộ trình để Đà Nẵng xây dựng hệ thống giao thông xanh, thông minh và bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị đáng sống hàng đầu khu vực.
Diệp Nguyễn