Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và áp lực giao thông ngày càng gia tăng, vận tải hành khách công cộng (VTHKCC) đóng vai trò quan trọng trong việc giảm ùn tắc giao thông, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả di chuyển đô thị. Tại Đà Nẵng, xe buýt hiện là loại hình vận tải công cộng chủ lực, đang được thành phố chú trọng đầu tư và mở rộng trong những năm gần đây.
Theo định hướng phát triển giao thông đô thị, Đà Nẵng đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đảm nhận của vận tải công cộng lên khoảng 17% vào năm 2025 và 25 - 35% vào năm 2030, theo quy hoạch phát triển giao thông đô thị của thành phố.
Thực trạng nhu cầu sử dụng xe buýt tại Đà Nẵng: Trước năm 2020, nhu cầu đi lại bằng xe buýt tại Đà Nẵng còn ở mức thấp so với phương tiện cá nhân. Xe máy vẫn là phương tiện di chuyển phổ biến nhất nhờ tính linh hoạt, chi phí thấp và phù hợp với đặc điểm đô thị có mật độ dân cư phân tán.
Giai đoạn 2020 - 2022, nhu cầu vận tải công cộng giảm mạnh do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Việc giãn cách xã hội và sự sụt giảm hoạt động du lịch đã khiến lượng hành khách xe buýt giảm đáng kể.
Từ năm 2023 trở đi, khi các hoạt động kinh tế - xã hội và du lịch phục hồi, nhu cầu đi lại bằng xe buýt bắt đầu tăng trở lại. Đặc biệt, năm 2024, sản lượng hành khách xe buýt tại Đà Nẵng đạt khoảng 1.832.006 lượt, tăng khoảng 43,7% so với năm 2023. Con số này cho thấy xu hướng phục hồi rõ rệt của vận tải công cộng sau giai đoạn suy giảm.
Hạ tầng và dịch vụ vận tải công cộng: Hệ thống xe buýt tại Đà Nẵng trong những năm gần đây tiếp tục được mở rộng và cải thiện. Mạng lưới tuyến được điều chỉnh nhằm tăng khả năng kết nối giữa trung tâm thành phố, khu dân cư, trường học, khu công nghiệp và các đầu mối giao thông quan trọng.
Hiện nay, hạ tầng xe buýt tương đối phủ rộng toàn đô thị, giúp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân, đặc biệt tại khu vực trung tâm và các tuyến liên quận.
Bên cạnh đó, thành phố cũng đang từng bước hiện đại hóa hệ thống vận tải công cộng thông qua việc: Mở rộng mạng lưới tuyến xe buýt, cải thiện chất lượng phương tiện, ứng dụng công nghệ trong quản lý và vận hành, triển khai các ứng dụng hỗ trợ trên App DanaBus.
Các yếu tố tác động đến nhu cầu sử dụng vận tải công cộng
Tăng trưởng du lịch: Du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của Đà Nẵng. Sau đại dịch, lượng khách du lịch tăng mạnh, kéo theo nhu cầu di chuyển trong đô thị gia tăng. Xe buýt trở thành lựa chọn phù hợp cho các tuyến kết nối sân bay, bãi biển và trung tâm thành phố, góp phần thúc đẩy nhu cầu sử dụng vận tải công cộng.
Định hướng phát triển giao thông đô thị: Thành phố đang định hướng phát triển giao thông bền vững và thân thiện môi trường, trong đó vận tải công cộng đóng vai trò chủ đạo. Các chính sách ưu tiên phát triển xe buýt và nâng cấp hạ tầng giao thông công cộng sẽ tiếp tục tạo động lực gia tăng nhu cầu trong thời gian tới.
Thói quen sử dụng phương tiện cá nhân: Mặc dù hệ thống xe buýt đã có nhiều cải thiện, xe máy vẫn là phương tiện di chuyển chủ yếu của người dân. Điều này xuất phát từ thói quen lâu dài, chi phí sử dụng thấp và tính chủ động cao. Ngoài ra, sự phát triển của taxi công nghệ và phương tiện cá nhân khác cũng làm tăng sự cạnh tranh đối với xe buýt.
Xu hướng nhu cầu vận tải công cộng trong thời gian tới: Trong những năm tới, nhu cầu sử dụng vận tải công cộng tại Đà Nẵng được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhờ các yếu tố: Tăng trưởng ổn định của ngành du lịch, mở rộng và tối ưu hóa mạng lưới xe buýt, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong vận hành và thanh toán, định hướng phát triển giao thông xanh, giảm phát thải, quy hoạch đô thị theo hướng tập trung, tăng kết nối giữa các khu vực.
Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng nâng cao chất lượng dịch vụ và mức độ cạnh tranh với phương tiện cá nhân.
Nhu cầu di chuyển bằng vận tải công cộng tại Đà Nẵng trong những năm gần đây đang có xu hướng phục hồi rõ rệt sau giai đoạn suy giảm do đại dịch COVID-19. Sản lượng hành khách xe buýt năm 2024 đạt hơn 1,83 triệu lượt, tăng 43,7% so với năm 2023, cho thấy tín hiệu tích cực của thị trường.
Tuy vậy, tỷ lệ sử dụng vận tải công cộng vẫn còn thấp so với mục tiêu quy hoạch của thành phố. Nguyên nhân chủ yếu đến từ thói quen sử dụng phương tiện cá nhân, hạn chế về tần suất tuyến và mức độ cạnh tranh của các loại hình vận tải khác.
Trong thời gian tới, để phát triển hệ thống giao thông đô thị bền vững, Đà Nẵng cần tiếp tục đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và thúc đẩy người dân chuyển dịch sang sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn.
Diệp Nguyễn